Shimaore

 

Shimaore

Le Shimaore est la langue de Mayotte, variante locale du Comorien (Shingazidja), du groupe bantu, proche du Swahili. Comme ce dernier, elle a emprunté de nombreux mots à l'arabe ou aux langues indo-iraniennes. Elle partage néanmoins la plus grande part de son vocabulaire avec les autres langues de la région. C'est ce que montre cette page. Par le principe de comparaison avec les autres langues bantu, elle corrige certaines étymologies erronées données par certains linguistes.

Le malgache qui fait partie des langues malayo-polynésiennes, a emprunté quelques mots au bantu. Dans ce cas ils sont notés.

Kongi, Mbochi (Congo) Fang (Gabon) Kuba (Zaïre) Bobangi, Kuba (Equateur) Luba (Zaïre) T(s)onga, Shona, Sena (Mozambique) Venda (Zimbabwe) Bemba (Zambie) Luganda (Ouganda) Lingala (Zaïre) Douala, Ewondo (Cameroun) Bulu (Sud Cameroun) Sotho

A (Préfix verbal 3° personne du singulier il,elle) A (Bemba Basaa Chichewa Ewondo Sesotho Shona) ha (Comorien) o (Setswana) ara (Rwanda Rundi)

Andra - handra (Premier) a kwanza (Swahili) -a handani (Comorien) -yamba (Chichewa) Luja (Vague) Kalunga (Kikongo)

Angina (Autre) Ingine (Swa) hógí (Basaa) Mangwa (Setswana)

-Angu / nyangu (Facile, leger, agile) -angu (Luganda, Comorien), -lembu (Lingala)

AVasa, AVasa Vanu (Maintenant) phava (Comorien), zvino (Shona) sasa (Swa)

Bao, Mbao (Planche, poutre, banc) Pao (Portugais ?) Mba (Sculpteur Fang) Ba (Bois, matière en Fang)

Bele (Sein) i-byeel (Kuba) mbele (lait Kinkongo, Kiluba) mabéle (lait Lingala) lebese (lait Sesotho)

-Bole (Grand, gros) -kulu (Bemba, Kiluba, Chichewa) -holo (Sesotho) kgolo (Setswana) -khulu (Zoulou)

Bwe (Pierre, cailloux)Yi-bve (Mbochi) ibuye (Rwanda) li-bwe (Bemba) (Shona, -> Zimbabwe "construction de pierre)

D'ad'aka (Crabe marin) unodladla (Zoulou)

D'ago dago (Village, foyer, maison) daho (M. Comorien) ndábo (M. Douala) nzibo (M. Kibula) ndáko (M. Lingala) ngoto (V. Boulou) nago (Mpongwe) ndáp (M. Basaa) nago (Mpongwe) -> da (Sango)

-d'ile (Long) -tali (Bemba) -talika (Chichewa) -le (Comorien) -la (Kiluba) -lai (Lingala) lelele (Sesotho) telele (Setswana) -lelele (Sesotho) -de (Zoulou)

Divai (Vin)Ywáy (Basaa) ndibei (Kikuyu) divai (Kiluba, Swa) divayi (Rwanda, Rundi) - Divay (Malgache)

Djakwe (Singe) kwi (Fang)

Djandza (Paume de la main) Main -> Djandza (Chichewa) ikiganza (Rwanda, Rundi) isandhla (Zoulou)

D'omo (Lèvre) Domo (Comorien) mdomo (Swa) mo-lomo (Sesotho) kîromo (Kikuyu) mulomo (Kiluba) mlomo (Chichewa) epopo (Douala)

D'ondro - Gunguno (Genoux) i dolo (Zoulou) libolongo (Lingala) bon (Ewondo) dibongo (Douala) aboñ (Fang, Boulou) bondo (Chichewa) - Gunguno (Comorien) sekgono (Setswana)

D'u (Adj. noir) -du (Comorien) -da (Chichewa) -indo (Lingala) -ddugavu (Luganda)

D'unga (Suivre) -> d'ungana (Accompagner) Kutsagana (Chichewa)

Dzia (Lait) dziwa (Comorien) maziwa (Swa)

Dzina (Nom) zina (Kongo) dzina (Sena, Chichewa, Comorien) izina (Rwanda Rundi) díná (Mbochi, Douala) i shina (Bemba) dizina (Kiluba) zita (Shona) jina/dyina (Swa) erinnya (Luganda) dzoe (Ewondo) zui (Fang) tsô (Bamiléké) Pizen (Basque) sen-as (Bourouchaski) seN (Chinois ancien) sen (Tlingil "Na-Dene")

Dzinyo (Dent) dzinyo (Comorien) dyino/jino (Swa) i zinyo (Zoulou) lisoN (Basaa) i lino (Bemba, Lingala) asoñ (Boulou, Ewondo, Fang) dzino (Chichewa) "di"nu (Kikongo) dino (Kiluba) iryinyo (Rwanda Rundi Luganda) leino (Sesotho, Setswana) zino (Shona)

Dzisa (Demander) huzisa (Comorien) botsa (Setswana, Sesotho) uliza (Swa) -bvunza (Shona)

Dzitso (Oeil) (Comorien) jicho/dyitsho (Swa) Diso (Kiluba, Chichewa, Douala) Ziso (Shona) iso (Zulu) di su (Kongo, meso pl) i linso (Bemba) dis (Boulou, Ewondo) jis (pl mis Basaa) ijisho (Rwanda Rundi) liso (Lingala) eriiso (Luganda) mathlo (Setswana) -> Maso (Malgache. C'est un hasard que la famille malayo-polynésienne partage la même racine)

Ema (Bon) ema (Comorien, Swa) -suma (Bemba) -lámu (Lingala)

-Engi (Beaucoup) -ingi (Bemba) mingi (Kikongo, Lingala) -ngi (Luganda)

Fii (Poisson) nfi (Comorien) súe (Douala) hlapi (Sesotho) tlhapi (Setswana) -> kifi (Haoussa)

Fumo (Flèche, sagaie) pfumo (Shona) effumu (Luganda) ifumo (Bemba) "Lance, javelot"

Hale (Autrefois) swah kale kala (Mbochi, Kongo) kale (Sena, Tonga) -> vieux Kale (Chichewa)

Hanyo (Bouche)†anyu (Fang, Ewondo, Boulou) haniwa (Comorien) munwa (Kongo) kanwa (Rwanda Rundi Kikuyu Kiluba) akamwa (Luganda) kinywa (Swa) akanwa (Bemba)

-Hari, harimwa (Dans, au milieu de, au centre) Kati (Swa, Lingala, Chichewa) pvo hari (Comorien) na kati kati ya (Kongo) mu makkati (Luganda)

Hata, ata, ta (Négation -> ata mutru (Personne))pSa môt (Boulou) to moto (Douala) hata mndru (Comorien) to mod (Ewondo) nta muntu (Rwanda Rundi) ha ho motho (Sesotho)

HaVi (Où ?)-Wapi (Swa) kwi (Bemba) ha (Bamiléké, Kikuyu) hÉÉ (Basaa) vé (Boulou, Ewondo, Fang) pi (Kiluba) phi (Zoulou) he (Rwanda Rundi) wa (Luganda) kupi (Shona)

Hazi (Travail) (Comorien) esaé (Boulou) esíé (Ewondo) ésè (Fang) akazi (Rwanda Rundi) basa (Shona) kazi (Swa) umsebenzi (Zoulou) omukozi ( Travailleur en Luganda)

Hule (Là-bas) Là -> hula (Comorien) mulí (Ewondo) eli (Fang) pale (Fang)

Hunu (ici) Háná (Basaa) kuno (Bemba) kuna (Kongo)

-I, Bi (Mauvais) bi (Bemba)

  • Il existe un rapport entre Soleil et Savoir

(Bemba) Kasuba-kwishiba (Chichewa) Dzuwa-kudziwa (Ngazidja) Djua-udjua

(Kiluba) Dyuba-kuyuka (Sesotho) Letsatsi-tseba (Setswana) Letsatsi-itse (Shona) Zuva-ziva (Swahili) Jua-jua (Shimaore) Jua-jua

-Ili, mbili (Deux 2) Mbili (Swa Comorien) - bili (Zoulou Bemba) bidi (Kiluba Setswana) kabiri (Rwanda Rundi) mibalé (Lingala) bbiri (Luganda) -viri (Shona) bebâ (Douala) ole (Kongo) iri (Kikuyu)

-Itsi (Vert, cru) -bishi (Bemba) -witsi (Comorien) mubisu (Kikuyu) -bisi (Kiluba Konkani Luganda) -besu (Lingala)

Jeje (Comment ?) Bwanji (Chichewa) jwang (Sesotho) jang (Setswana) hujambo (Swa)8-Juu (Sur) hejuru (Rwanda Rundi) ku (Luganda) dyuu (Swa)

Jua (Soleil)¯zuva (Tonga, Shona) dzua (Sena) enjuba (Luganda) jOp (Basaa Boulou) kasuba (Bemba) dzuwa (Chichewa) dyua/jua (Swa) djua (Comorien) riûa (Kikuyu) dyuba (Kiluba) izuba (Rwanda Rundi)

Jwai (Oeuf)!Djuai (Comorien) zai (Shona) yai (Swa)-> Kwai (Haoussa)

Kaa - kaha (Charbon, braise) *a-kaa (Mbochi) a-kekh (Fang) ka-la (Kongo)

Kala - Kalafuba (Crabe) Jatá (Basaa) kata (Boulou) ikale (Comorien) ngalatanda (Douala) kádá (Ewondo) kara (Fang) kaki (Kongo) nkala (Kiluba Lingala) le-kgala (Sesotho) kaa (Swa)

Kanga (Pintade)>Nkang (Fang) nkanga (Kongo) inkanga (Rwanda) akanga (Malgache)

Kanzu nkanzu (Robe Kiluba)

Kasi (Pagaie, rame) nkafi (Kongo) nkapi (Bubi) kap (Fang)

Kio (Oreille)Shishio (Comorien) sikio (Swa)

Kondro (Guerre) Nkhondo (Chichewa)

Kuhu - Kukui (Poule - coq) Akoho (Malgache) ku (Fang) khuku (Venda) huku (Shona) nkoko (Bemba) nkhuku (Chichewa) nkuhu (Comorien) susu (Kongo) ngûkû (Kikuyu) inkoko (Rwanda Rundi) nsósó (Lingala) enkoko (Luganda) khoho (Sesotho) dikoko (Setswana) kuku (Swa) yenkuku (Zoulou)

Kume (Droite) Kuume (Swa) kumanja (Chichewa) ku-lenene (Kongo) kunume (Kiluba) ku kkono (gauche Luganda)

Kumi (Dix, 10) Gâm (Bamiléké) jom (Basaa) ikumi (Bemba) khumi (Luganda Chichewa) kume (Comorien) dôm (Douala) kumi (Kongo) ikûmi (Kikuyu) dikumi (Kiluba) icumi (Rwanda Rundi) zómí (Lingala) -kumi (Shona Swa) leshomé (Sesotho Setswana) ishumi (Zoulou)

Kundre (Haricot) mukunde (Rwanda) kunde (Pende) kunda (Kongo) kón (Basaa Ewondo)

-Kundru (Rouge) mu-kundu (Lunda) u-kundu (Mbundu) khundu (Duruma) nkundu (Comorien) ekundu (Swa)

Kungu (Casse-marmite, poisson à la peau très dure) Kungu (Peau Chichewa)

Kusi (Saison sêche) kishu (Dinga) ko-sebe (Mbete)

Laka (Pirogue) Lakana (Malgache) "pagayer" luka (Bobangi, Mongo, Luba...)

Leo (Aujourd'hui) Leo (Swa) leelo (Kongo) llero (Sena) lo (Nguli) lelo (Bemba Lingala) lero (Chichewa) leo/lelo (Comorien) dya lelo (Kiluba) leero (Luganda) kajeno (Sesotho) lEn (Basaa)

Lini (Quand ?) Liti (Chichewa) ndi (Comorien) ngonga nini (Lingala) ddi (Luganda) rini (Shona) lini (Swa) nini (Zoulou)

Maji (Eau) Maji (Swa) madji (Comorien) maash (Kuba) maza (Kongo) madzi (Sera Chichewa) maa (Mbochi) málep (Basaa) a menshi (Bemba) mendim (Ewondo Boulou) madiba (Douala) mezim (Fang) mai (lingala Kikuyu) amazi (Rwanda Rundi) metsi (Sesotho Setswana) amanzi (Zoulou) madi-> maaje (Fleuves Peul)

Mbali (Loin, le lointain) Kutali (Bemba) -tali (Chichewa) mbali (Swa) mala (Kongo)

Mbani (Qui ?) N'ani (Bemba) Nndani (Chichewa) nani (Lingala Kongo Swa) ani (Kiluba) ni nde (Rwanda Rundi) ani (Luganda Shona) ubani (Zoulou)

Mbeli (Devant) Mbere (Kikuyu) imbere (Rwanda Rundi) pele (Sesotho Setswana) mbele (Swa)

Mbu (Moustique),lubu pl mbu (Swa Kongo) umubu (Rwanda Rundi)

Mbwa (Chien) Bvú (Bamiléké) i mbwa (Shona Rwanda Rundi Bemba) mvu (Fang Ewondo Boulou) mbwa (Comorien Kongo Kiluba Lingala Swa) mbó (Douala) embwa (Luganda) ntja (Sesotho) ntsha (Setswana) inja (Zoulou) mbua (Sena)

Mbwa (Chien)(mbwa (Kongo) embwa (Luganda) mbua (Sena)-> Mbô (Sango)

-Me, mutru mme - Mari, époux) Mari -> mome (Tsogho) murume (Shona) mulumi (Kongo) mulume (Bemba) mwamuna (Chichewa) momé (Douala) mûrûme (Kikuyu) mulume (Kiluba) murume (Shona) mume (Swa) Homme -> mò (Bamiléké) mût (Basaa) mndru mme (Comorien)-> mutum (Haoussa)

Mele - maele (Riz)aMo/mala (Songhai) malo (Diola) malo (Diula) maaro (Peul) malo (Bambara) miri (Bobo) mtchele (Luo)-> polo (Persan)

Meso (Demain) Mailo (Bemba) maudu (Comorien) ejo (Rwanda Rundi) ka mosô (Setswana) kesho (Swa) ngomuso (Zoulou) mazono (Hier Kongo)

Miko (Tabou) "interdire" moki-lo (Bobangi) kam (Fang)

Mimba (Ventre) Estomac -> mimba (Chichewa) maida (Comorien) nda (Kikuyu) mpa (Sesotho) tumbo (Swa)

Mo, moo (Coeur) Moo (Comorien) mwoyo (Shona) moyo (Swa)

Moja (Un, 1) yámu (Bamiléké) -mo (Bemba Kiluba) modzi (Chichewa) montsi (Comorien) mosi (Kongo) mókó (Lingala) emu (Luganda) mong (Sesotho) -mwe (Shona) moja (Swa)

Moro (Feu, chaleur) moto (Swa Shona Chichewa Lingala) mro (Comorien) u mulilo (Bemba) mOkE (Bamiléké) mudilo (Kiluba) umuliro (Rwanda Rundi) omuliro (Luganda) mo-llo (Sesotho) modelô (Setswana) um lilo (Zoulou)

Mpia (Neuf, nouveau)a-pya (Swa Kiluba Bemba) mpya (Comorien) mpa (Kongo) -shya (Rwanda Rundi) -ggya (Luganda) enja (Zoulou)

Mu (Préfix verbal 2° personne du pluriel Vous) Mu- (Bemba Chichewa Shona) u (Basaa) m- (Comorien) mi (Ewondo) mine (Fang) lu (Kongo) mura (Rwanda Rundi) mmwe (Luganda) izinwele (Zoulou)

Mubuyo (Baobab) Mubuyu (Kikuyu) muuyu (Shona)

Mubuzi (Chèvre, caprin)/*búdi (Proto-bantu) imbuzi (Xhosa) mbuzi (Sena)

Mudjeni (Etranger) Etrangé -> nneñ (Boulou) -ngana (Kongo) -eni (Kiluba)

Mufalume (Roi)Mi mfumu (Bemba) mfumu (Chichewa) mfaume (Comorien) mfumu (Chef Kongo) mfalme (Swa)

Muhare (Gateau) Mkate (Swa) mkatre (Comorien) mukate (Bemba)

Muhono (Main, bras) Main -> omukono (Luganda) mkono (Swa) guoko (Kikuyu) loboko (Lingala) ubkhono (Zoulou) Bras -> mkono (Chichewa) di boko (Kongo) kuboko (Kiluba Rwanda Rundi) ruoko (Shona)

Muji (Ville) -> Village Mushi (Bemba) mudzi (Chichewa) mdji (Comorien) mundi (Douala) umuzi (Zoulou) mûtchii mûnene (Kikuyu) umugi (Rwanda Rundi) mji (Swa)

Mukirini (Mosquée) Msikiti (Swa Chichewa) msihiri (Comorien)

Mulango (Porte) Mwango (Comorien) mlango (Swa) mûrango (Kikuyu) umnyango (Zoulou)

Mundru (Pied, jambe) Mwendo (Chichewa) mndu (Comorien) muendé (Douala) kulu (Kongo Kiluba) mguu (Swa)

Mungu (Dieu) mulungu (Sena Bemba Chichewa) mlungu (Tonga) mungu (Rwanda Rundi) mngu (Comorien) mûrungu (Kikuyu)-> mungu (Coeur Kiluba)

Munyo (Fruit) Maungô (Setswana) élmuna (Fang)

Mushe, Mshe (Femme, épouse) -she (Féminin) mwasi (Mbochi) mwaam'sh (Kuba) mukashi (Bemba) mkazi (Chichewa Kiluba) mndru mshe (Comorien) mwasi (Lingala) mukadzi (Shona) mke (Swa) umfazi (Zoulou)

Mutru (Homme, personne) moro (Mbochi) môr (Fang) mûntu (Kongo) muthu (Pende) muntu (Luba, Sena, Tonga) umunthu (Zulu) mtu (Swa) murume (Shona) motho (Setswana) mo-nna (Sesotho) omuntu (Luganda) mod (Ewondo) moto (Douala Lingala) mndru (Comorien) munthu (Chichewa) u muntu (Bemba) mût

Mutsana (Jour, journée) Après-midi Masana (Chichewa)

Muwade (Malade) Lwala (Setswana Bemba) -dwala (Chichewa) -wade (Comorien) wa mba (Kiluba) -rwaye (Rwanda Rundi) -lwadde (Luganda)

Muzungu, m'zungu (Européen) Muthungu (Kikuyu) umlungu (Zoulou) omuzungu (Luganda) -> Mbunzu (Sango)

Mwaha (année) (Comorien) umwaka (Luganda, Rwanda Rundi Bemba Swa Kikuyu Kiluba Sena) Chaka (Chichewa) ngwaga (Setswana) umnyaka (Zoulou)

Mwamu (Parent par alliance) Mwamuna (mari Chichewa)

Mwana (Enfant) mwana (Chichewa Comorien Kongo Kikuyu Kiluba Lingala Shona Mbochi) moñe (Fang) mona (Pende) umwana (Rwanda Rundi Bemba) múna (Douala) omwana (Luganda) ngwana (Sesotho Setswana) umtwana (Zoulou) maNgÉ (Basaa) mongo (Boulou Ewondo)

Mwandzani (Ami) (Comorien) munandi (Bemba) bwenzi (Chichewa) mo-twallè (Sesotho)

Mwenge (Lumière) Mwendje (Comorien) mwenje (Shona) mwinda (Lingala) mwanga (Swa)

Mwezi (Lune - Mois) mwezi (Kongo Chichewa Sena Comorien Swa ) omwezi (Luganda) unyezi/inyanga (Zulu) u mweshi (Bemba) módi (Douala) mweri (Kikuyu) kwezi (Kiluba) ukwezi (Rwanda Rundi) mwedzi (Shona)

Mwidzi (Voleur) (Comorien Swa) mwifi (Kongo) mûitchi (Kikuyu) ngivi (Kiluba)

Mwili (Corps) (Comorien Swa) muviri (Shona) mwiri (Kikuyu) omubiri (Luganda) mmele (Sesotho Setswana) thupi (Chichewa) ndo (Douala) nyol (Ewondo Fang)

Mwiri (Arbre) mu-ri (Venda) mu-ere (Mbochi) muti (Tonga Kikuyu Bemba) mri (Comorien) boelé (Douala) nti (Kongo) mutchi (Kiluba) igiti (Rwanda Rundi) mwété (Lingala) omuti (Luganda) miti (Swa) um-uti (Swa)

Na (Et, avec, par, encore, aussi) Na (Swa Comorien Douala Bemba Kongo Kikuyu Rwanda Rundi Lingala) ne (Kiluba Luganda Shona Zoulou) ba (Bamiléké) ni (Basaa) a (Boulou) ai (Ewondo)

Nane (Huit 8) (Comorien Swahili) nana (Kongo Kikuyu) umunani (Rwanda Rundi) munaana (Luganda) inaan (Kuba)

Ndjugu (Arachide, cacaouette) Njugu (Luo)

Ndovu (Elephant) inzovu (Rwanda Rundi Subia) indhlovu (Zulu) nsofu (Bemba) njou (Douala) zovu (Tonga) nzoku (Lingala) enjovu (Luganda) tembo (Swa)

Ndzia (Chemin)(Comorien) nzia (Mbochi) nzila (Kongo) nshila (Bemba) njira (Chichewa Kikuyu) ngea (Douala) disinda (Kiluba) inzira (Rwanda Rundi) nzéla (Lingala) njia (Swa) nzen (Fang) zen (Boulou) tsela (Setswana Sesotho) jyE (Bamiléké)

Neka (Si) Nga (Bemba) nge (Boulou Ewondo) ngati/-ka- (Chichewa) eka (Comorien) kana (Kongo Shona) kama (Swa)

-Ngavi (Combien ?) ma ngen (Basaa) -nga (Bemba Kiluba) -ngati (Chichewa) -ngapvi (Comorien) -ningá (Douala) ngahe (Rwanda Rundi) ngani (Shona) ngapi (Swa)

Ngoma (Tambour) ngom (Fang) ngoma (Kongo, Bemba) ingoma (Lamba)

Nguo (Linge, vêtement, tissu)nguo (Habillement)

Nguvu (Force, santé) ngul (Boulou) ngolo (Kongo) nguvu (Zigula) -gumu (Luganda) -guvu (Swa) mphamvu (Chichewa)

Ngwezi (Peau) NgwOb (Bamiléké) ngozi (Swa Comorien) -> voir Casse-marmite

Ni, wami (Je, moi)þJe -> ine ; n- (Bemba) ndi (Chichewa) ni- (Comorien) na (Douala Lingala) nii (Kikuyu) nda (Rwanda Rundi) nze (Luganda) nna (Sesotho Setswana) ndi (Shona) ngi (Zoulou) , mE (Basaa) ma (Boulou) mi (Comorien) me ; ma (Ewondo Fang) mono (Kongo) ami (Kiluba) mimi (Swah-> ni (Haoussa)-> ni (Nahualt)

-Nne (Quatre 4) ne (Comorien Swa Sesotho Setswana Bemba Fang Zulu Ngoni) -nâ (Basaa Kiluba Kikuyu Shona) -nai (Chichewa) nyin (Boulou) be néi (Douala) nyie (Ewondo) kane (Rwanda Rundi) mi nei (Lingala) nnya (Luganda)

Nyama (Viande) nyama (Douala Kikuyu Chichewa Comorien Swa Lingala Shona Mbochi, Douala) nyam (Kuba) i nama (Bemba) inyama (Rwanda Rundi Zoulou) ennyama (Luganda) nama (Sesotho Setswana) mwita (Kiluba) -> nyága (Boeuf Basaa)x-> Nama (Haoussa) nyama (Sango) name (Bété) PEUL : nyaama (Pular) nyamdu (nourriture Fulfuldé) nymugo (manger Fulfuldé) nyaams (igname Jamaiquain) n'am (Wolof ?)

Nyele (Cheveux)<Nyile (Comorien) nywele (Swa) lunywele (Kiluba) izinwele (Zoulou)

Nyindro (Marteau) ndzondo (Mbochi) ennyondo (Luganda) inyundo (Rwanda)

Nyoha (Serpent) nyoka (Kongo Swa Shona Lingala) nhoka (Sena) nOk (Bamiléké) nyOO (Basaa) nsoka (Bemba) ño (Ewondo) nyo (Fang) inzoka (Rwanda Rundi) nôga (Setswana) inyoka (Zoulou)

Nyombe (Bovin, vache, boeuf) *gòmbè (Proto-bantu) ngombe (Kongo Bemba Chichewa Kikuyu Swa) mbe (Comorien) ñombe (Kiluba) ngómbó (Lingala)

Nyuma (Derrière) Nyuma (Swa) jUm (Bamiléké) ku numa (Bemba) na nima (Kongo) ku nyuma (Kiluba) inyuma (Rwanda Rundi) emuva (Zoulou)

Nyumba (Maison) Nyumba (Chichewa Comorien Kikuyu Swa) enyumba (Luganda) imba (Shona,

Nyungu (Marmitte) nyungu (Luba) ndzungu (Mbochi) enungu (Kete)

Nyuni (Oiseau) nyosi (Mbochi) hinuni (Basaa) nuni (Comorien) ennyonyi (Luganda) no nyana (Sesotho) inyoni (Zoulou)

-Otsi (Tous, tout) Bonse (Bemba) bese (Boulou) -onse (Chichewa) wontsi (Comorien) bésë (Ewondo) -ase (Fang) monso (Kongo) wote (Swa)

-Ovu (Mal) abe (Boulou) -ipa (Chichewa Shona) béb (Ewondo) -bi (Fang Rwanda Rundi) mbi (Kongo) mabe (Lingala) -bi (Laid Luganda) -be (Sesotho) -baya (Swa) -ubi (Zoulou)

Paha (Chat) (Comorien) paka (Swa) mbaka (Kikuyu) ekkapa (Luganda)

Pe (Waye mweu pe : Il est vraiment blanc !) -pfuu (Mbochi) pu, fu (Mpongwe)

Pelapelaka (Papillon) Pilumpiku (Papillon Moré)

PeVo (Vent) mphepo (Chichewa) upepo (Comorien) phefô (Setswana) mhepo (Shona) mpeve (Kongo) mompepe (Lingala) empewo (Luganda) luvula (Kiluba) mbEbí (Basaa) evuñulu (Boulou) evuñle (Fang) mbEbí (Basaa)-> pupu (Sango)

Pili pili (Piment) Vili Vili manga (Poivre)•Piment -> pili pili (Swa Kongo Kiluba Lingala) biribiri (Kikuyu) pherefere (Setswana) mhiripiri (Shona) Poivre -> pepere (Sesotho) upelepele (Zoulou)

Potro (Gauche) Umotho (Kikuyu) kushoto (Swa)

Pua (Nez) Mphuno (Chichewa) mpbua (Comorien) mpémbá (Douala) pua (Swa)

Pumu (Souffle, poumon) Papo (Chichewa) fulu (Kongo) mompúlúlú (Lingala) bapu (Shona) pafu (Swa) i phaphu (Zoulou) -> fufu (Sango)

Pundra (Ane) Ampondra (Malgache) Punda (Swahili) mpunda (Cheval Lingala)

Pupu (Battement du coeur) Coeur -> pelo (Setswana Sesotho)

Puruku (Porc) Purunku (Comorien) fariki (Sesotho) plusieurs racines éloignées ngurue (Kikuyu) ngulube (Kiluba)...

-Raru (Trois 3){Ndraru (Comorien) tharo (Sesotho, Setswana) tatu (Shona Swa Zoulou Chichewa Bemba Kongo Kikuyu) misáto (Lingala) ssatu (Luganda)

Ri- (Nous) Re (Sesotho, Setswana)

Ri- (Préfix verbal 3° personne pluriel Nous)`Re (Sesotho Setswana) di (Basaa Douala) ti- (Chichewa Shona) bi (Ewondo) bie (Fang) si- (Zoulou)

Shahula (Repas, met, plat) Shakumna (Boisson Chichewa)

Shamba (Plantation, verger, champs)-Forêt ishyamba (Rwanda Rundi) zamba (Lingala)

-Shashi (Peu, un peu) Tsakh (Fang)

Shendra (Neuf 9) Shenda (Comorien) kenda (Kikuyu Swa) icyenda (Rwanda Rundi) mwenda (Luganda)

Shia (Assiette, vaisselle) Esua (Boulou) esóá (Ewondo) i sitsha (Zoulou)

Shingo (Sel) Nku (Boulou Ewondo Fang) mu ngwa (Kongo)

Shiri (Chaise) Hiri (Comorien) kiti (Kongo Lingala Swa) gîtî (Kikuyu) kici (Kiluba) shigaro (Shona)

Shisima (Puits) Cishima (Bemba - méthatèse) shitsime (Chichewa) kisima (Swa) tsime (Shona) githima (Kikuyu) kidiba (Luganda) sediba (Setswana Sesotho) Shitswa (Tête)tmu-tswe (Teke) mo-tse (Tsogho) mu-twe (Kikuyu Bemba Kiluba) hitswa (Comorien) umu twe (Rwanda Rundi Luganda) kishwa (Swa)

ShiTandra (Lit) ntanda (Kikongo) gitandan (Kikuyu) ekitanda (Luganda)

Siki (Vinaigre) Siki (Comorien Rwanda Rundi Swa)

Singha (Lion) -> Singapour (La ville du lion)Simba (Swa)

Suku (Jour) siku (Mbochi, Shona) usuku (Zulu) suku (Kongo) difuku (Kiluba)Mêmes racines que nuit

Ta, Ata, Hata (Jusqu'à, tellement, même) Hata (Comorien) ta (Bamiléké) hadi (Swa) Voir personne "hata mutru") hálà (Moré)

Titi (Petit) -titi (Comorien) -titigi (Basaa) nini (Kikuyu) -tono (Luganda) ndiki (Shona)

Trambo (Faux) Ya mabé (Lingala) Limba (Luganda)

Trini (Quoi, quel ?) Nini (Lingala Swa) kiki (Luganda) ...ni (Zoulou)

Trotro (Terre, poussière) Ntoto (Kongo) ntunto (Lingala)

Trumbo pl Marumbo (Intestins) Matumbo (Chichewa) trumbo (Comorien) tumbo (Swa)

Trundra pl Marundra (Orange) Matunda (Kikuyu)

Tsano (Cinq 5) -tane (Mbochi) -taan (Kuba) -tân (Boulou Basaa Ewondo Fang) -sano (Bemba) -sanu (Chichewa) ntsano (Comorien) -tano (Swa Kikuyu Kiluba) tanu (Kongo) gatanu (Rwanda Rundi) mi táno (Lingala) ttaano (Luganda) hlano (Sesotho) tlhano (Setswana) -shanu (Shona) -hlan

Tsongoa (Tailler) Swah -tongoa, chonga-senga (Kongo) songa (Kimbundu)

U-, W- (Préfix verbal tu, 2° pers du singulier)O (Lingala Bamiléké Douala Ewondo Setswana) U (Basaa Bemba Chichewa Comorien Kongo Shona Zoulou) wo (Boulou) we (Fang) wewe (Swa) wee (Kikuyu) ggwe (Luganda) o/wa (Sesotho) ura (Rwanda Rundi)

uAngiha (Ecrire) Hwandziha (Comorien) Andika (Kikuyu, Swa) Kwandika (Kiluba, Kirundi) Kuwandiika (Luganda)

uBala (Fermer) ubaya (Swa) kwisala (Bemeba) kwala (Sesotho) twala (Setswana) vala (Zoulou) Beaucoup de BL pour Ouvrir

uBua (Ouvrir) ubua (Comorien) vula (Zoulou) Beaucoup de BL/VL pour fermer...-> buda (Haoussa)

uDya (Manger)ù-dya (Shona) kudya (Kiluba, Chichewa, Kikongo) kulya (Luganda Bemba) kurya (Rwanda Rundi) dhla (Zoulou) dá (Douala) a di (Ewondo) zi (Fang) rîa (Kikuyu) di (Boulou, Baoulé) ja (Sesotho, Setswana) jE (Basaa) hula (Comorien) koliya (Lingala) la (Swa Venda)%-> dì (Moré) bo-dúudla (boisson Moré)

uEndra (Aller) Kwenda (Bemba, Swa, Kikongo, Kiluba) hwenda (Comorien) kokende (Lingala) kugenda (Luganda) -enda (Shona) hamba (Zoulou)
-Eu (Blanc) (Comorien) -sweu (Sesotho) tschweu (Setswana) -eupe (Swa)

uFa (Mourir) aFu (Mort p.passé)Õvû (Bamiléké) kufwa (Bemba) awu (Boulou Ewondo Fang) lufwa (Kongo) lufu (Kiluba) urupfu (Rwanda Rundi) lefu (Sesotho) rufu (Shona) kifo (Swa) ukufa (Zoulou) imfa (Chichewa) wafati (Comorien) -fa (Venda) -fa (Luganda)

uFana (Ressembler) fwana (Kongo) fôna (Fang) efwanya (Mbochi) umfanekisi "artiste" (Zulu)
Wasi (Nous) bisi (Mbochi)

uFanya (Faire) Swa, Comorien

uFua - mufua (Forger - forgeron)Oi-tua (Mbochi) mfula (Kongo) m-fuzi (Tumbuka) mfudi-lufu (Forgeron en Kikongo)

uFundra (Apprendre, enseigner) Fundi (Qui sait”kufunda (A. Bemba) kuphunzira (A. Chichewa) mfudi-lufu (Forgeron en Kikongo) kufunda/kufundizya (A. Kiluba) umufundi (Ouvrier Rwanda Rundi) Fundi (Réparateur Swa) Funda (A. , lire Zoulou) uSoma (Lire)Rusoma (Comorien Swa) kusoma (Bemba Kiluba Luganda) thoma (Kikuyu) gusoma (Rwanda Rundi)

uFunga (Attacher, lier jeuner) funga (Fermer Swa) urufufunguzo (Clef Rwanda Rundi) kufungula (Ouvrir Bemba) ko fungola (Lingala)

Uganga (Sorcellerie) nganga (Sorcier)ÁMédecin nganga (Mbochi, bobangi) inyanga (Zulu) shinganga (Bemba) munganga (Douala) ñgeñgañ (Fang) ñanga (Kiluba) muganga (Rwanda Rundi) mónganga (Lingala) ngaka (Sesotho) nganga (Prêtre Kongo)

uGauha (Changer) Garûra (Kikuyu) guhindura (Rwanda Rundi)

uHiba (Voler) Vol -> kuba (Chichewa) jiba (Douala) wùb (Ewondo) kwibi (Kongo) kwiba (Rwanda Rundi) boyibi (Lingala) obubbi (Luganda) wùb (Ewondo)

uHimba (Chanter) i-yemba (Mbochi) bhimba (Zulu) imba (Tsogho)

uHoa (Se laver, se baigner) - uHosa (Laver) Joa (Basaa, Douala) hra (Kikuyu) koya (Kiluba) kwoza (Luganda) tola (Sesotho) oga (Swa) i-sosa (Mbochi) kososa (Lingala)

uHondra (Maigrir) tanda (Kongo) utenda "maladie" (Sena)

uHora (Rêver) swahili -ota ku-lota (Tonga) -lor- (Sotho)

uHuVidza (Aider, seconder)5kuthandiza (Chichewa) ku-sadisa (Kongo) siza (Zoulou)

uIva (Etre prêt, mûr)Mvia (Fang) ibva (Shona)

uJa (Venir, arriver, devenir) Hudja (Comorien) ja (Swa) ya (Douala) kwiza (Kongo) ûka (Kikuyu) kwiya (Kiluba) kuza (Rwanda Rundi) koyâ (Lingala) kujja (Luganda) -uya (Shona) za (Zoulou)
Jana (Hier) Djana (Comorien) jana (Swa) ira (Kikuyu) yaní (Basaa) mawa (Demain Chichewa) yana (Mbochi) zwana (Shona) ejo (Rwanda Rundi)

uJua (Savoir, connaître);kudziwa (Chichewa) udjua (Comorien) ziva (Shona) -dyua/jua (Swa) Il existe un rapport entre Soleil et Savoir Voir Soleil

Ujuu (En haut, au-dessus)GVhodjuu (Comorien) hejuru (Rwanda Rundi) juu (Swa) ijuru (ciel Rwanda Rundi)

uKa (Etre)†Ba (Zoulou, Sesotho, Bamiléké) kuba (Luganda Rwanda Rundi Bemba) kukhala (Chichewa) ukaya (Comorien) Kukala (Kongo) gîa (Kikuyu) kuwa (Swa)

uKoma (Finir)-Kupwa (Bemba) komala (Luganda)

Uku (Nuit) fuku (Kongo) usiku (Shona) bushiku (Bemba) Mêmes racines que jour

uLala (Dormir)hKulala (Bemba Kikongo Kiluba) kolála (Lingala) robala (Sesotho Setswana) -rara (Shona) lala (Swa Zoulou) -> La (Sango)

Ulaya (Europe) rûraya (Kikuyu)

Ule (Démonstratif d'éloignement) Loin Hule (Comorien) kula (Kiluba) kure (Rwanda Rundi) wala (Luganda) hole (Sesotho) kude (Zoulou) mala (Kongo)

uLemewa (Etre fatigué) muwéa (Fang) -lemba (Lingala)

uLila (Pleurer) i-lea (Mbochi) a-lel (Kuba)

uLima (Cultiver) mulimizi (Paysan) Cultiver <-lim- (Xhosa) lima (Zulu) > Agriculture <obulimi (Luganda) kilimo (Swa) umlimo (Zoulou) dima (Comorien) ulimi (Chichewa) Paysan <mûrîmi (Kikuyu)> Plantation <umulima (Rwanda Rundi)> Jardinier <kalima (Bemba)>Racine de Mulima

uLimbala (Se tenir debout) Kulangula (Kiluba) gukangura (Rwanda Rundi) kolongola (Lingala)

Ulimi (Langue "organe")(Zoulou Swa) ulime (Comorien) rûrimi (Kikuyu) lulimi (Bemba) lilime (Chichewa) ludimi (Kongo Kiluba) urulimi (Rwanda Rundi) lolemu (Lingala) olulimi (Luganda) le leme (Sesotho) loleme (Setswana) rurimi (Setswana)

uLindra (Attendre) Kulinda (Bemba) ulinda (Comorien)

uLisha (Laisser, abandonner) Kusha (Bemba) kuleka (Kiluba) kutaliza (Luganda) acha (Swa)

uLiVa (Payer) Kulipila (Bemba Chichewa) ulipva (Comorien) lefa (Sesotho setswana) lipa (Swa)

Ulo (Hameçon) uLoa (Pêcher) Hameçon [lo (Kongo) udobo (Zulu)] Pêcher [doba (Zulu) ku-loba (Bemba)] Pêcheur [mlovi (Zigula)]

uLoa (Pêcher) doba (Zulu) ku-loba (Bemba) mlovi "pêcheur" (Zigula)

uMalidza (Finir, terminer) kumaliza (Chichewa) ku-manisa (Kongo) kurangiza (Rwanda Rundi) -pedza (Shona) malira (Swa) utimizi (Comorien)

uNgia (Entrer, arriver) kwingila (Bemba) hwindjia (Comorien) jingea (Douala) kwinjira (Rwanda Rundi) kuyingira (Luganda) ingia (Swa) ngena (Zoulou)

uNwa (Boire) NyO (Basaa Douala) kunwa (Bemba Kongo) nyu (Boulou) kumwa (Chichewa) hunwa (Comorien) i-nyua (Mbochi) a nyu (Fang Ewondo) nyua (Kikuyu) kunywa (Rwanda Rundi Luganda) konwá (Lingala) nwa (Sesotho Setswana Shona) nywa (Swa)uNunua (Acheter))Nunua (Swa) uhula (Comorien) kugula (Chichewa)

uOmba (Demander)Kulombe (Bemba) kulomba (Kongo)

uOna (Voir -> ressentir) Kumona (Kiluba Bemba) yen (Boulou Ewondo Fang) kuwona (Chichewa) hwona (Comorien) ku mona (Kongo) ona (Kikuyu Swa Shona) kubona (Rwanda Rundi) komono (Lingala) bôna (Setswana Zoulou)

uPaha (Mettre, poser) Baya (Setswana) bea (Sesotho) beka (Zoulou) weka (Swa) kubika (Kiluba Bemba) kuika (Chichewa) iga (Kikuyu) kotiya (Lingala) kuteeka (Luganda)

Upanga (Coupe coupe) Banga (Shona)

uPara (Avoir, trouver, rencontrer) ubeera na (A. Luganda) kopana (R. Sesotho) kupeza (T. Chichewa)

uPatsa (Allumer) kuyatsa (Chichewa)

uPiha (Cuisiner) Mupihizi (Cuisinier)áCuire -> upiha (Comorien) pika (Swa) peka (Zoulou) bika (Shona) apaya (Setswana) kuphika (Chichewa) kwipika (Bemba) Cuisinier -> umupishi (Rwanda Rundi) mo-apehi (Sesotho Setswana) ngipiki (Kiluba) mpishi (Swa)

uRenga (Prendre) (Comorien) kutenga (Chichewa) kulonga (Kiluba) kokanga (Lingala)

uRongoa (Parler Dire) Ku-goga (Kongo)

uRuma (Envoyer)-rum-a (Venda) ruma (Ronga) -tuma (Shona Zoulou) kutuma (Bemba Chichewa Kiluba) kotóma (Lingala) romela (Sesotho Setswana) lôm (Boulou Fang) lóma (Douala) a lóm (Ewondo) ramâ (Envoyer Arabe) !!!

uShindra (Pouvoir)'(Comorien) kutha (Chichewa) ku lenda (Kongo)?

uSindzia (Dormir) Gusinzira (Rwanda Rundi)

uSona (Coudre)zKosono (Lingala) kusoka (Chichewa) ushonya (Comorien) tuma (Kikuyu) shona (Swa) -> Aiguille tsono (Shona) nsoma (Kongo) Sana&a (Confectionner Arabe) uSuka (Tresser les cheveux) Nsuki (cheveux Kongo)

uTria (Mettre) kotiya (Lingala)

uTrika, uTriha (Porter) Mettre, placer kubika (Bemba)

uTsaha (Vouloir, désirer)(Gushaka (Rwanda Rundi) lekatsa (Sesotho)

-uTsamba (Se lever, se torcher) Kusamba (Bemba) ithamba (Kikuyu) - shamba (Shona)

Utsini (Au dessous, En dessous) Isi (Basaa) si (Boulou) pansi (Chichewa) á si (Ewondo) -esi (Fang) ku nsi (Kongo) munsi (Rwanda Rundi) sé ya (Lingala) wansi wa (Luganda)

uUndra (Construire) Maison Nganda (Bemba) indhlu (Zoulou) nda (Boulou Ewondo Fang) inzu (Rwanda Rundi)

uVa (Donner) ve (Boulou Fang) hupva (Comorien) abea (Douala) ave (Ewondo) kupa (Kiluba Bemba) kuwa (Luganda) -pa (Shona Swa) pha (Zoulou)

UVamba (Coton) Pamba (Swa) ppamba (Luganda) ipamba (Rwanda Rundi) mbamba (Kikuyu) -> Pambe (Persan)

uVeleha (Envoyer) upveeha (Comorien) lóma (Douala) a lóm (Ewondo) lôm (Fang) kohereza (Rwanda Rundi) kuweereza (Luganda) peleka (Swa)

uVendza (Aimer) Kutemwa (Bemba) zie (Fang) enda (Kikuyu) penda (Swa) -> Ami bwenzi (Chichewa) munandi (Bemba)

uVidza (Aider) Volô (Boulou) kuthandiza (Chichewa) vole (Fang) siza (Zoulou)

Uvij (Champignon) vio (Bulu) via (ewondo)

uVulishia (Ecouter) Hwishia (Comorien) a volo (Ewondo) thikiriria (Kikuyu) kuwulira (Luganda)

Uzi (Fil) Ulusi (Chichewa) uuthi (Kikuyu) nyusi (Kiluba)

uZima (Eteindre) kuzimitsa (Chichewa) kushimya (Bemba)

uZina (Danser) sina (Zulu) zina (Luganda) kina (Kongo)

Uzuri (Beauté) Beau Nzuri (Swa) isa (Rwanda Rundi)

Vole, Vole Vole (Doucement) Pole pole (Swa) ha upolevu (Comorien) mpola (Luganda) kahle (Zoulou)

Vu (Cendres) Ivhu (Shona "terre")

Vua (Pluie) Mvua (Swa) nvua (Comorien) mbua (Douala) mvula (Chichewa Kongo Kiluba) mvura (Shona) imvula (Zoulou) mbúla (Lingala) enkuba (Luganda) imvura (Rwanda Rundi) pula (Sesotho Setswana) mfula (Bemba) mveñ (Ewondo Boulou) mbvua (Mbochi)

Vumbi (Ciel bouché plusieurs jours) Nuage Kumbi (Bemba) diwimbi (Douala) dikumbi (Kiluba)

Vwendze, Vondze (Dehors, à l'extérieur) Kunse ya (Bemba) kunja kwa (Chichewa) hanze (Rwanda Rundi) hantle le (Sesotho) nje ya (Swa)

Wa- (Préfix verbal 3° personne pluriel ils, elles)•(Comorien) va (Shona) ba (Basaa Bemba Douala Ewondo Kongo Sesotho Setswana Zoulou) wáp (Bamiléké) a- (Chichewa) bara (Rwanda Rundi) abo (Kiluba) bo (Fang)
Wasi (Nous)Sisi (Comorien) si- (Zoulou)

Watru (Les gens, le peuple)\Abantu (Bemba Luganda) anthu (Chichewa) andu (Kikuyu) muzo (Kiluba) batho (Sesotho Setswana)

Waye (Pronom personnel lui,elle):aye (Kiluba) yé (Lingala Luganda) yeye (Swa) yena (Zoulou)

Weke (Seul).-ekha (Chichewa) oko (Lingala) peke yake (Swa)

Zuzi (Avant-hier) juzi (Tumbuka) mazuzi (Kongo)

                                                                                                                           

Page d'accueil | Arabe | Sémitique | Persan | Sanskrit | Malais| Turc | Chinois | Dravidien | Gitan | Celte | Slave | Afrique | Alphabet | Autre | Islam | Noms de lieu | Autres noms propres | Shimaore

Page précédente Page suivante
Précédent Suivant